Hurma wschodnia krzyżówka – odmiany, uprawa, pielęgnacja

Hasło „hurma wschodnia” w krzyżówce najczęściej oznacza kaki – czteroliterową odpowiedź będącą nazwą owocu drzewa Diospyros kaki. Równie dobrze można wpisać synonimy: persymona, sharon czy śliwodaktyl. Zapraszamy do lektury – z artykułu dowiesz się, jakie odmiany wybrać oraz jak uprawiać to efektowne drzewo.

Hurma wschodnia w krzyżówce – co warto wiedzieć?

Amatorzy szarad często spotykają określenie „hurma wschodnia” w diagramie i zastanawiają się nad poprawnym wpisem. Najkrótsze pasujące słowo to kaki – liczy dokładnie 4 litery. Należy przy tym pamiętać, że w krzyżówkach pojawia się także dłuższa wersja: persymona (8 liter), a przy niektórych diagramach można użyć określenia sharon (6 liter) lub śliwodaktyl.

W słownikach szaradziarskich hurma wschodnia bywa opisywana również przez pokrewne hasła, takie jak heban (z dopiskiem „wiśniówka”) czy hebanek („jagodowy”). Niepoprawna potoczna nazwa hebanowiec wschodni także przewija się w definicjach. Wszystkie te terminy prowadzą do tego samego gatunku drzewa z rodziny hebankowatych, które rodzi jadalne, pomarańczowe jagody.

Hasło „hurma wschodnia” w krzyżówce najczęściej oznacza KAKI – 4 litery, które po prostu odnoszą się do słodkiego owocu tego drzewa.

Charakterystyka botaniczna hurmy wschodniej

Roślina znana pod naukową nazwą Diospyros kaki pochodzi z Chin, a dziś uprawiana jest w wielu rejonach Azji, południowej Europy i Stanów Zjednoczonych. W naturze drzewo osiąga 12–15 metrów wysokości, choć rekordowe okazy wyrastają nawet na 27 metrów. Młode pędy bywają nagie lub gęsto owłosione, a cała roślina zrzuca liście właśnie wtedy, gdy dojrzewają owoce – na nagich gałęziach wiszą wówczas pomarańczowe kule, tworząc niesamowity jesienny widok.

Liście i kwiaty

Pojedyncze, ogonkowe liście mają blaszkę o długości od 5 do 18 cm i szerokości 2,5–6 cm. Kształtem są lancetowate do jajowatoeliptycznych. Jednopłciowe kwiaty rozwijają się w czerwcu: męskie zebrane są w ścieśnione pęczki, żeńskie wyrastają pojedynczo. Osiągają średnicę do 3 cm, a ich korona ma bladożółtą barwę; kielich pozostaje na owocu aż do zbioru. Hurma wschodnia jest z natury rozdzielnopłciowa, dlatego do zapylenia potrzebuje zarówno egzemplarza męskiego, jak i żeńskiego – chyba że dysponujemy odmianą partenokarpiczną.

Owoc kaki – wygląd i dojrzewanie

Jadalna część to jagoda o średnicy 3–10 cm, o skórce pomarańczowej do złotobrunatnej. Miąższ jest słodki i miękki, ale tylko wtedy, gdy owoc osiągnie pełną dojrzałość – czyli od października do listopada. Zerwane wcześniej owoce są cierpkie ze względu na dużą zawartość garbników, które zanikają dopiero po skruszeniu miąższu.

Skórka owocu kaki jest skórzasta i także bogata w garbniki, co sprawia, że niedojrzałe owoce zniechęcają zwierzęta do zjadania. W kuchni wykorzystuje się zarówno miąższ na surowo, jak i przetworzony – do dżemów, sałatek czy suszenia.

Owoce kaki dojrzewają późną jesienią i są gotowe do zbioru, gdy stają się miękkie i nabierają intensywnej barwy.

Odmiany hurmy wschodniej

Na rynku dostępnych jest kilka odmian, które różnią się smakiem, zdolnością do zawiązywania owoców bez zapylenia i tolerancją na chłód. Wybór odpowiedniej odmiany decyduje o powodzeniu uprawy w naszych warunkach klimatycznych.

Bezpestkowa odmiana Sharon

Odmiana Sharon to klasyczny przykład rośliny partenokarpicznej – drzewo wytwarza owoce bez konieczności zapłodnienia kwiatów, a owoce są całkowicie bezpestkowe. Dzięki temu nie trzeba sadzić dwóch egzemplarzy, a zbiór jest prostszy. Owoc sharon jest łagodny, słodki i niemal całkowicie pozbawiony cierpkości, nawet wcześniej – dlatego często spotykamy go w sklepach pod nazwą „sharon fruit”.

Drzewko odmiany Sharon rośnie umiarkowanie szybko i ma zwartą koronę, co czyni je idealnym do mniejszych ogrodów oraz uprawy w dużej donicy. Owoce dojrzewają pod koniec października.

Triumph – smak i pokrój

Odmiana Triumph słynie z wyjątkowo słodkiego smaku i ładnego pokroju. Tworzy zwartą, gęstą koronę, która jesienią pięknie kontrastuje z pomarańczowymi owocami. Jest nieco bardziej wrażliwa na mróz niż Sharon, dlatego w chłodniejszych rejonach lepiej uprawiać ją w donicy i zimować w pomieszczeniu.

Hurma amerykańska – alternatywa na chłód

Gatunek Diospyros virginiana, czyli hurma amerykańska, znacząco przewyższa wschodnią kuzynkę pod względem mrozoodporności – wytrzymuje spadki temperatury przekraczające nawet -25°C. Jej owoce są mniejsze i lekko cierpkie aż do pełnego zmiękczenia, ale po przymrozkach zyskują słodycz.

Roślina ta może rosnąć w niemal całej Polsce bez konieczności okrywania, co czyni ją idealną dla ogrodników z północno-wschodnich regionów. Mimo że plony są skromniejsze, walory ozdobne i odporność na zimno rekompensują różnicę wielkości owoców.

Uprawa i pielęgnacja hurmy w Polsce

Stanowisko dla hurmy musi być słoneczne i osłonięte od wiatru – najlepiej przy południowej ścianie budynku. Gleba powinna mieć odczyn lekko kwaśny do obojętnego, być przepuszczalna i bogata w kompost, który dostarcza niezbędnego fosforu i potasu. System korzeniowy tego drzewa jest rozbudowany, dlatego przy uprawie w donicy trzeba wybierać pojemniki głębokie na co najmniej 50–60 cm.

Podlewanie należy prowadzić umiarkowanie – hurma źle znosi zastoiska wodne, ponieważ przelane korzenie łatwo gniją. Wiosną, w okresie intensywnego wzrostu, nawozimy nawet co tydzień nawozami organicznymi lub wieloskładnikowymi z przewagą potasu i fosforu, latem ograniczamy dokarmianie do jednego razu w miesiącu. Roślina dobrze reaguje na ściółkowanie podłoża ściółką z kory, która utrzymuje wilgoć i ogranicza zachwaszczenie.

Mróz do -20°C nie zaszkodzi dorosłemu drzewu, ale młode egzemplarze koniecznie należy zabezpieczyć agrowłókniną oraz grubą warstwą ściółki na korzeniach. Okazy doniczkowe przenosimy do chłodnego, jasnego pomieszczenia i ograniczamy podlewanie do minimum, by roślina przeszła okres spoczynku.

Cięcie hurmy wykonuje się bardzo ostrożnie – drzewo nie toleruje radykalnego skracania. Wystarczy usuwać suche, chore oraz krzyżujące się gałęzie, a koronę formować umiarkowanie, by zachować naturalny pokrój. Drzewko szczepione na wytrzymałej podkładce może zacząć owocować już po 2–3 latach, podczas gdy siewka z nasion wyda owoce dopiero po 8–10 latach.

Mrozoodporność hurmy wschodniej to ok. -20°C, dlatego młode rośliny koniecznie trzeba okrywać agrowłókniną i ściółką z kory.

Wartości odżywcze owoców kaki

Owoce hurmy to nie tylko smaczna, ale i bogata w składniki odżywcze przekąska. W miąższu znajdziemy witaminy, minerały i sporą dawkę błonnika – a wszystko to przy niewielkiej kaloryczności. Poniższa tabela przedstawia kluczowe składniki obecne w owocach kaki.

Oprócz wymienionych substancji w owocu obecne są również witaminy z grupy B (w tym tiamina, ryboflawina, niacyna, kwas foliowy), witamina E i K, a z minerałów – żelazo, magnez, fosfor, sód i cynk. W skórce i tuż pod nią koncentrują się przeciwutleniacze, w tym karotenoidy i polifenole, które opóźniają procesy starzenia i chronią DNA przed uszkodzeniami.

Wysoka zawartość garbników w niedojrzałych owocach może działać ściągająco na błony śluzowe, dlatego kaki spożywa się dopiero po pełnym skruszeniu. Dojrzały owoc ma natomiast miąższ o konsystencji przypominającej budyń – słodki, miękki i rozpływający się w ustach.

Odmiana Sharon zawiązuje owoce bez zapylenia, dlatego nie potrzebuje towarzystwa drugiego drzewa, a jej owoce są całkowicie bezpestkowe.