Brytyjski funt szterling – historia, ciekawostki, kurs waluty

Funt szterling, którego notowania 28 lipca 2026 roku o godzinie 12:00 sięgnęły 5,0581 zł, stanowi oficjalną jednostkę monetarną Wielkiej Brytanii i kilku jej terytoriów zależnych. To jednocześnie najstarsza waluta świata używana nieprzerwanie od 1158 roku, a jej dzieje obfitują w spektakularne kryzysy i reformy. Zapraszamy do lektury artykułu, w którym przybliżamy historię, nominały, etymologię oraz bieżące wahania kursu tej wyjątkowej waluty.

Jak kształtowała się historia funta szterlinga?

Korzenie brytyjskiej waluty sięgają VIII wieku, gdy anglosaski król Offa ustanowił srebrnego pensa jako podstawowy środek płatniczy. Moneta ważyła 1/240 funta, co przez następne stulecia definiowało strukturę systemu monetarnego. Decydujący krok nastąpił jednak za panowania Henryka II, który w 1158 roku wprowadził do obiegu szterlinga opartego na srebrze, inicjując epokę stabilnego pieniądza o wysokiej próbie kruszcu.

Aż do początku XIX wieku funt zachowywał wymienialność na srebro, co precyzyjnie regulowało jego wartość rynkową. W 1816 roku nastąpiła fundamentalna zmiana – Wielka Brytania przyjęła standard złota, wiążąc jednostkę monetarną z tym kruszcem i utrzymując kurs na pułapie około 4,9 dolara za funta. Ten mechanizm, zniesiony przejściowo w 1914 roku i przywrócony w 1926, okazał się niewystarczająco elastyczny wobec narastających napięć gospodarczych.

Porzucenie złota i wielki kryzys

21 września 1931 roku, w reakcji na skutki wielkiego kryzysu, rząd definitywnie zerwał powiązanie waluty ze złotem, co poskutkowało jej natychmiastową dewaluacją o 20%. Od tego momentu Bank Anglii – instytucja emisyjna istniejąca od 1694 roku – przejął pełniejszą kontrolę nad polityką pieniężną. Po II wojnie światowej funt stał się w pełni wymienialny w 1946 roku, co stanowiło warunek udzielenia przez Stany Zjednoczone pożyczki w kwocie 3,75 miliarda dolarów.

Kolejne dekady obfitowały w perturbacje: dewaluacja o 14,3% w listopadzie 1967 roku sprowadziła notowania do 2,41 dolara, a w 1966 roku w obliczu spadającego kursu władze wprowadziły zakaz wywożenia z kraju sum przekraczających 50 funtów – ograniczenie to zniesiono cztery lata później. W 1976 roku doszło do kolejnego załamania, gdy za funta płacono zaledwie 1,57 dolara, co zmusiło Londyn do zaciągnięcia pożyczki w Międzynarodowym Funduszu Walutowym na kwotę 2,3 miliarda funtów.

Szok spekulacyjny i brexit

W 1990 roku brytyjską walutę włączono do europejskiego mechanizmu wymiany walut ERM z kursem sztywno odniesionym do niemieckiej marki. Równowaga ta załamała się jednak dramatycznie 16 września 1992 roku, podczas Czarnej Środy, kiedy spekulanci pod wodzą George’a Sorosa przeprowadzili zmasowaną wyprzedaż, osiągając zysk przekraczający miliard dolarów. W ciągu kilku dni wartość funta runęła o 25%, a Wielka Brytania opuściła system ERM.

Odrębny rozdział zapisał brexit – referendum z 2016 roku wywołało gwałtowne wahania kursowe i przeciągającą się niepewność co do przyszłości brytyjskiej gospodarki. Choć Zjednoczone Królestwo wynegocjowało klauzulę o pozostaniu poza strefą euro i nigdy nie weszło do ERM II, wydarzenia te wyraźnie unaoczniły wrażliwość waluty na impulsy polityczne. Najsłabszy historycznie moment przypadł na luty 1985 roku, gdy za funta oferowano jedynie 1,05 dolara.

Jak dzieli się funt szterling?

Współczesna struktura nominałowa różni się diametralnie od tej sprzed kilkudziesięciu lat. Do 15 lutego 1971 roku obowiązywał skomplikowany system przeddziesiętny, oparty na podziale jednego funta na 20 szylingów, z których każdy zawierał 12 pensów – łącznie dawało to 240 pensów. Taki układ, utrwalony przez wieki tradycji menniczej, nastręczał trudności w rozliczeniach międzynarodowych i codziennych transakcjach.

Przejście na system dziesiętny, dokonane właśnie w 1971 roku, ujednoliciło rachunek i wprowadziło klarowny podział: odtąd 1 GBP równa się 100 pensom, oznaczanym symbolem „p”. Nowy pens, zwany początkowo „nowym pensem” dla odróżnienia od swojej przeddziesiętnej wersji, szybko wszedł do powszechnego użytku.

Monety i banknoty obecne w obiegu

W codziennym obrocie funkcjonują zarówno monety, jak i banknoty o ściśle określonych nominałach. Co ciekawe, na awersie każdej monety bitej za życia Elżbiety II widniał jej profil, aktualizowany wraz z wiekiem monarchini przy kolejnych emisjach. Od 2024 roku na banknotach pojawia się już wizerunek Karola III. Szczegółowe zestawienie nominałów prezentuje poniższa tabela:

Na rewersach banknotów umieszczono wizerunki wybitnych postaci historycznych, między innymi Adama Smitha i Karola Darwina. Brytyjska Mennica Królewska, będąca najstarszą mennicą w Europie, obsługuje również zamówienia z innych państw – w jej zakładach wyprodukowano niegdyś część polskich monet jednogroszowych.

Skąd wzięła się nazwa i symbol waluty?

Symbol „£” to stylizowana, przekreślona wielka litera L, wywodząca się od łacińskiego „libra” – słowa oznaczającego zarówno wagę, jak i rzymską jednostkę masy. Pozioma kreska podkreśla, iż mamy do czynienia ze skrótem, co odróżnia pieniądz od miary ciężaru. W językach romańskich podobieństwo bywa źródłem nieporozumień – hiszpańskie i portugalskie „libra”, rumuńskie „lira” czy francuskie „livre” wciąż nawiązują do tego samego pnia etymologicznego.

Określenie „szterling” dołączono właśnie po to, by wyeliminować dwuznaczność. Początkowo mianem tym opisywano srebrną monetę jednopensową o masie 1,555 grama, co odpowiadało 1/240 funta trojańskiego. Z czasem, gdy siła nabywcza pensa malała i w potocznych rozliczeniach dominować zaczął funt, nazwa przylgnęła do całej jednostki. Jedna z teorii etymologicznych wiąże słowo z angielskim określeniem „Easterlingów” – kupców niemieckich i holenderskich, którzy posługiwali się monetami o uznanej, solidnej próbie srebra.

Ile kosztuje funt w 2026 roku?

Notowania GBP/PLN podlegają nieustannym wahaniom, napędzanym przez dane makroekonomiczne, decyzje banków centralnych oraz nastroje na zdecentralizowanym rynku Forex. Dla ponad miliona Polaków pracujących na Wyspach oraz ich rodzin w kraju każda zmiana kursu bezpośrednio przekłada się na realną siłę nabywczą przesyłanych środków. Obok pary ze złotym znaczenie mają także relacje funta do dolara amerykańskiego i euro – jednostka odpowiada za około 5% globalnych rezerw walutowych, co stawia ją w czwórce najważniejszych walut świata obok USD, EUR i jena japońskiego.

Notowania z lipca 2026

W końcówce lipca 2026 roku kurs przechodził wyraźne odchylenia. 21 lipca za funta płacono 5,0877 zł, natomiast tydzień później, 28 lipca, wartość spadła do 5,0581 zł. Zmiana dzień do dnia wyniosła odpowiednio 0,0179 zł i +0,0117 zł, zaś porównanie tygodniowe wskazywało na różnice rzędu 0,0049 zł i 0,0296 zł. Wcześniej, 24 czerwca o godzinie 7:00, kurs sięgał zaledwie 4,9703 zł.

Kurs GBP/PLN z 28 lipca 2026 roku na godzinę 12:00 wyniósł 5,0581 zł, a wobec dolara i euro funt osiągnął odpowiednio 1,3353 USD i 1,1702 EUR.

Dlaczego kurs się zmienia?

Wahania wartości są wypadkową stóp procentowych Banku Anglii oraz publikowanych systematycznie odczytów o inflacji, zatrudnieniu czy PKB. W 2016 roku wskaźnik inflacji sięgnął 0,5%, a w kolejnych latach ulegał dalszym modyfikacjom. Nie bez znaczenia pozostają wstrząsy polityczne – referendum brexitowe z 2016 roku wygenerowało długotrwałą niestabilność, która odbiła się na wycenie również w latach następnych.

Na platformach wymiany, takich jak Walutomat, klienci mogą obserwować aktualne oferty kupna i sprzedaży funta oraz ustawiać powiadomienia o interesującym ich pułapie cenowym. Notowania referencyjne opierają się przy tym na danych z Narodowego Banku Polskiego.

Co warto wiedzieć o funcie szterlingu?

Brytyjska tradycja mennicza sięga setek lat i obfituje w mało znane fakty. Pierwsza moneta jednofuntowa w kształcie dwunastokąta pojawiła się w 2017 roku i stanowiła pierwszy tego typu eksperyment w dziejach tej waluty. Potoczne, używane od końca XVII stulecia określenie „quid” do dziś pozostaje żywe w codziennym języku Brytyjczyków, chociaż jego etymologia wciąż budzi dyskusje.

Funt szterling występuje nie tylko w Zjednoczonym Królestwie. Posługują się nim również terytoria zależne takie jak Gibraltar, Falklandy czy Wyspa Man, a także Guernsey i Jersey, które stosują własne oznaczenia literowe: GGP dla Guernsey, JEP dla Jersey oraz IMP dla Wyspy Man. Odmienne skróty nie zmieniają faktu, że wszędzie tam podstawą pozostaje ten sam system monetarny.

Najniższy w historii kurs funta do dolara padł w lutym 1985 roku i wyniósł 1,05 dolara – był to skutek kumulacji kryzysów i utraty dawnej dominacji waluty imperium brytyjskiego.

Mimo dziejowych zawirowań nazwa „pound sterling” – tłumaczona jako „funt najwyższej próby” – wciąż oddaje etos tej jednostki. Od swoich srebrnych początków po obecne, polimerowe banknoty z zaawansowanymi zabezpieczeniami, brytyjska waluta pozostaje jednym z filarów światowego systemu finansowego.