Puchar Narodów Afryki – historia, zasady, zwycięzcy

Najwięcej triumfów w historii Pucharu Narodów Afryki zanotował Egipt, sięgając po trofeum siedmiokrotnie. Pierwsza edycja odbyła się w 1957 roku, a od 1968 turniej regularnie gości na kontynencie co dwa lata. W naszym artykule znajdziesz kompleksowe zestawienie triumfatorów, kulisy powstania mistrzostw oraz dane dotyczące nadchodzącej edycji w 2027 roku.

Jak powstał Puchar Narodów Afryki?

Inauguracja rozgrywek o prymat na Czarnym Lądzie miała miejsce w 1957 roku w Chartumie. Do rywalizacji przystąpiły wówczas jedynie trzy reprezentacje: Egipt, Sudan i Etiopia. Skromna obsada pierwszego turnieju wynikała z ówczesnej sytuacji politycznej i faktu, że wiele państw dopiero co odzyskiwało niepodległość. Z czasem liczba chętnych drużyn rosła lawinowo, co wymusiło wprowadzenie systemu eliminacji do finałowego turnieju.

Pierwszy turniej i droga do regularności

Choć start był symboliczny, to już od 1968 roku organizator, czyli Federacja Piłkarska Afryki (CAF), wprowadziła stały rytm rozgrywania imprezy co dwa lata. Decyzja ta pozwoliła zbudować stabilny kalendarz i rangę zawodów. Następnym przełomem był rok 2010, gdy CAF ogłosiła przesunięcie harmonogramu tak, aby od 2013 roku turniej odbywał się w latach nieparzystych. Zmiana ta pozwoliła uniknąć kolizji z Mistrzostwami Świata.

Dziś w fazie grupowej turnieju głównego rywalizują 24 zespoły, a sama impreza urosła do rangi jednego z najważniejszych wydarzeń sportowych globu. Cała historia to łącznie ponad 1342 rozegrane spotkania i niemal 1649 strzelonych bramek w finałach.

Jakie są zasady turnieju?

Podstawowym dokumentem regulującym przebieg mistrzostw jest regulamin CAF. W obecnym formacie od 1998 roku liczba finalistów wynosiła 16, jednak od kilku edycji w turnieju głównym występują już 24 reprezentacje. Wszystkie one – z wyjątkiem gospodarzy – muszą przejść przez sito eliminacji strefowych. Rywalizacja w fazie finałowej rozpoczyna się od podziału na sześć grup po cztery drużyny, z których do fazy pucharowej awansują po dwie najlepsze oraz cztery ekipy z trzecich miejsc z najlepszym bilansem.

Co charakterystyczne, tropikalny klimat często wpływa na dynamikę spotkań i wytrzymałość piłkarzy. Faza pucharowa obejmuje 1/8 finału, ćwierćfinały, półfinały oraz wielki finał. Nie jest tajemnicą, że rytm co dwa lata sprawia, iż reprezentacje są niezwykle głodne sukcesu, a każda edycja odkrywa nowe gwiazdy afrykańskiego futbolu.

Kto dominował w historii?

W trzydziestu pięciu dotychczasowych finałach (stan na 2026 rok) na tronie zasiadało łącznie kilkanaście różnych reprezentacji. Liderem wszech czasów pozostaje Egipt, który zgromadził 7 tytułów mistrzowskich. Ekipa znad Nilu może pochwalić się także imponującym bilansem w klasyfikacji medalowej, gdzie zajmuje pierwszą lokatę z dorobkiem 188 punktów.

Reprezentacja Wybrzeża Kości Słoniowej mozolnie budowała swoją pozycję przez dekady i dziś ma na koncie 23 starty w finałach oraz 151 punktów w historycznej tabeli wszech czasów.

Drugie miejsce w zestawieniu medalowym zajmuje Ghana z dorobkiem 182 punktów, natomiast na trzecim stopniu podium plasuje się Nigeria, która uzbierała 174 punkty. W gronie najbardziej utytułowanych ekip są również Kamerun (150 punktów) oraz Algieria (105 punktów). Nigeryjczycy i Kameruńczycy przez lata tworzyli widowiskowe pojedynki definiujące charakter mistrzostw.

W tabeli wszech czasów za zaawansowaną fazą rozgrywek przemawiają osiągnięcia Zambii i Tunezji, które zgromadziły po 98 punktów, przy czym Tunezyjczycy rozegrali 75 spotkań. Maroko, jako obecny zwycięzca edycji z 2025 roku, legitymuje się dorobkiem 95 punktów i siedemnastoma występami. Warto również odnotować ekipy, które regularnie gościły w finałach, ale wciąż czekają na swój pierwszy triumf – przykładem jest DR Konga z wynikiem 84 punktów.

Poniższa tabela przedstawia reprezentacje z największą liczbą tytułów mistrzowskich:

Co przyniesie edycja w 2027 roku?

Nadchodzący trzydziesty szósty turniej będzie absolutnie wyjątkowy pod wieloma względami. CAF 27 września 2023 roku ogłosiła, że organizatorem mistrzostw zostają wspólnie Kenia, Tanzania i Uganda. Będzie to pierwszy przypadek w dziejach, gdy jedna edycja rozgrywana będzie aż w trzech krajach. Co więcej, dla każdego z tych państw będzie to debiut w roli gospodarza.

Impreza ruszy 19 czerwca 2027 roku, a wielki finał zaplanowano na 17 lipca 2027 roku. Dla całego regionu jest to ogromne wydarzenie, zwłaszcza że turniej powraca do Afryki Wschodniej po 51 latach przerwy. Tytułu bronić będzie reprezentacja Maroka, której zwycięstwo w edycji 2025 zostało oficjalnie przyznane decyzją CAF.

W 2027 roku turniej po raz pierwszy będzie gościć w trzech państwach jednocześnie, co stanowi absolutny precedens w historii rozgrywek kontynentalnych.

Trzej gospodarze

Kenijczycy do tej pory uczestniczyli w finałach sześciokrotnie, jednak nigdy nie wyszli poza fazę grupową. Tanzania ma skromniejszy dorobek – cztery starty, w tym osiągnięty w 2025 roku historyczny awans do 1/8 finału. Uganda natomiast może pochwalić się ośmioma występami, choć ostatnie turnieje kończyła na etapie grupowym. Wspólna organizacja daje tym federacjom niepowtarzalną szansę na promocję piłki nożnej w regionie i rozwój infrastruktury stadionowej.

Nowa era dla Afryki Wschodniej

Odrzucono przy tym inne, silne kandydatury. W gronie pretendentów znalazły się między innymi wspólna oferta Zambii i Botswany, samodzielne aplikacje Egiptu oraz Senegalu, a także koalicja Nigerii z Beninem. Decyzja o wyborze wschodnioafrykańskiego trio była zatem wyrazem chęci zrównoważonego rozwoju dyscypliny na całym kontynencie i otwarcia nowych rynków kibicowskich.

Gdzie oglądać Puchar Narodów Afryki w Polsce?

Prawa telewizyjne do transmisji na polskim rynku przechodziły w ostatnich latach dynamiczne zmiany. Przez piętnaście lat, od 2000 do 2015 roku, turniej był stabilnie nadawany na antenach Eurosportu. Potem nastąpiła dłuższa przerwa, podczas której kibice nie mieli legalnego dostępu do transmisji w Polsce. Sytuacja zmieniła się w 2022 roku, gdy platforma Viaplay nabyła prawa i pokazała wszystkie 52 mecze turnieju rozgrywanego w Kamerunie.

Od 2024 roku transmisje zapewnia serwis streamingowy Megogo. Dla fanów afrykańskiego futbolu oznacza to konieczność korzystania z usług tego dostawcy, który pokazuje zarówno spotkania fazy grupowej, jak i całą fazę pucharową. Dynamiczny rozwój rynku streamingowego pozwala dziś śledzić rozgrywki na wielu urządzeniach mobilnych, co jest wygodnym rozwiązaniem dla osób w podróży.